Máy phát điện công nghiệp bị sụt áp khi đóng tải là hiện tượng thường gặp trong quá trình vận hành tại nhà máy, nhà xưởng và các công trình sử dụng nguồn điện dự phòng. Khi một thiết bị hoặc hệ thống máy móc bắt đầu hoạt động, điện áp đầu ra của máy phát có thể giảm xuống so với mức định mức.
Nếu điện áp chỉ giảm nhẹ trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng ổn định trở lại, đây có thể là phản ứng bình thường của tổ máy khi tiếp nhận tải. Tuy nhiên, nếu điện áp giảm sâu, kéo dài hoặc dao động liên tục, cần kiểm tra để xác định nguyên nhân và tránh ảnh hưởng đến thiết bị sử dụng điện.
Vậy tại sao máy phát điện bị sụt áp khi có tải? Những bộ phận nào cần kiểm tra và cách xử lý ra sao?
Sụt áp máy phát điện là hiện tượng điện áp đầu ra giảm xuống thấp hơn giá trị định mức trong quá trình vận hành.
Đối với máy phát điện công nghiệp 3 pha, điện áp định mức phổ biến là 380/220V hoặc 400/230V tùy theo thiết kế và cấu hình của tổ máy.
Ví dụ: Máy phát điện đang vận hành ổn định ở mức điện áp 380V. Khi một động cơ công nghiệp khởi động, điện áp giảm xuống còn 340V rồi phục hồi sau vài giây.
Đây là hiện tượng sụt áp trong quá trình tiếp nhận tải.
Cần phân biệt hai trường hợp:
Sụt áp tức thời: Điện áp giảm trong thời gian ngắn khi đóng tải hoặc khởi động động cơ, sau đó phục hồi về mức ổn định.
Sụt áp kéo dài: Điện áp duy trì ở mức thấp, dao động bất thường hoặc không thể phục hồi sau khi phụ tải đã hoạt động ổn định.
Mức độ sụt áp chấp nhận được phụ thuộc vào đặc tính đầu phát, bộ điều chỉnh điện áp, động cơ, mức tải và yêu cầu của thiết bị sử dụng điện.

Tìm hiểu nguyên nhân và cách xử lý máy phát điện bị sụt áp
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng sụt áp. Trong đó, cần ưu tiên kiểm tra phụ tải, hệ thống điều chỉnh điện áp và tình trạng vận hành của tổ máy.
Khi nhiều thiết bị được đưa vào hoạt động cùng lúc, máy phát điện phải cung cấp dòng điện lớn hơn trong thời gian ngắn.
Đặc biệt, các thiết bị sử dụng động cơ điện như máy bơm, máy nén khí, quạt công nghiệp và dây chuyền sản xuất thường có dòng khởi động cao hơn dòng điện khi vận hành ổn định.
Nếu tổ máy không đủ khả năng tiếp nhận mức tải tăng đột ngột, điện áp đầu ra có thể giảm sâu.
Hướng kiểm tra:
Kiểm tra tổng công suất phụ tải đang hoạt động.
Xác định thiết bị nào được khởi động tại thời điểm xảy ra sụt áp.
Kiểm tra dòng điện khởi động và dòng điện vận hành của động cơ.
Đối chiếu tải thực tế với công suất Prime của máy phát.
Giải pháp có thể bao gồm phân chia thời điểm khởi động thiết bị, sử dụng khởi động mềm hoặc biến tần phù hợp và lựa chọn tổ máy có khả năng tiếp nhận tải đáp ứng yêu cầu.
Xem thêm chi tiết: Dòng khởi động motor ảnh hưởng đến máy phát điện như thế nào?
AVR (Automatic Voltage Regulator) là bộ điều chỉnh điện áp tự động, có nhiệm vụ kiểm soát điện áp đầu ra của máy phát điện.
AVR nhận tín hiệu điện áp phản hồi và điều chỉnh dòng kích từ để duy trì điện áp theo giá trị cài đặt.
Khi AVR gặp sự cố, máy phát có thể xuất hiện các biểu hiện:
Điện áp đầu ra thấp hơn mức cài đặt.
Điện áp tăng giảm bất thường.
Điện áp không phục hồi sau khi đóng tải.
Điện áp dao động ngay cả khi tải không thay đổi.
Hướng kiểm tra:
Kiểm tra nguồn cấp và dây tín hiệu cảm biến điện áp của AVR.
Kiểm tra các đầu nối, giắc cắm và tình trạng tiếp xúc.
Kiểm tra thông số cài đặt và khả năng điều chỉnh của AVR.
Đánh giá hệ thống kích từ theo tài liệu kỹ thuật của đầu phát.
Không nên tự ý điều chỉnh biến trở AVR khi chưa xác định nguyên nhân, vì việc thay đổi thông số không đúng có thể khiến điện áp vượt giới hạn cho phép.
Hệ thống kích từ có nhiệm vụ tạo từ trường cần thiết để đầu phát tạo ra điện năng.
Nếu cuộn kích từ, diode quay, bộ kích từ hoặc các bộ phận liên quan bị hư hỏng, khả năng tạo và duy trì điện áp của đầu phát có thể bị ảnh hưởng.
Một số dấu hiệu cần chú ý:
Điện áp đầu ra thấp bất thường.
Điện áp không ổn định khi thay đổi tải.
Máy phát không đạt điện áp định mức.
Điện áp mất hoàn toàn trong trường hợp sự cố nghiêm trọng.
Hướng kiểm tra:
Kiểm tra điện trở cách điện của các cuộn dây.
Kiểm tra tình trạng diode quay nếu sử dụng hệ thống kích từ không chổi than.
Kiểm tra cuộn dây kích từ và cuộn dây stator.
Kiểm tra các đầu nối và dấu hiệu quá nhiệt.
Các phép đo chuyên sâu cần được thực hiện bởi kỹ thuật viên có chuyên môn và thiết bị phù hợp.
Máy phát điện công nghiệp sử dụng động cơ Diesel để dẫn động đầu phát. Tốc độ quay của động cơ có liên quan trực tiếp đến tần số điện đầu ra.
Với tổ máy 4 cực vận hành ở tốc độ 1.500 vòng/phút, tần số đầu ra tương ứng là 50Hz.
Khi động cơ không duy trì được tốc độ ổn định dưới tải, tần số điện có thể giảm. Điều này có thể đi kèm với hiện tượng sụt áp, đặc biệt khi tổ máy tiếp nhận tải lớn hoặc tải biến động.
Nguyên nhân có thể liên quan đến:
Hệ thống cấp nhiên liệu không ổn định.
Bộ điều tốc hoạt động không chính xác.
Bộ lọc nhiên liệu bị tắc.
Động cơ thiếu công suất hoặc gặp vấn đề về vận hành.
Hướng kiểm tra: Theo dõi đồng thời điện áp, tần số và tốc độ động cơ khi thay đổi phụ tải. Nếu tần số giảm rõ rệt cùng với tốc độ động cơ, cần kiểm tra hệ thống nhiên liệu, bộ điều tốc và khả năng đáp ứng công suất của động cơ.
Điện áp tại đầu cực máy phát và tại thiết bị sử dụng điện có thể khác nhau do tổn hao trên đường dây.
Dây dẫn có tiết diện không phù hợp, chiều dài đường dây lớn, đầu nối lỏng hoặc tiếp điểm bị oxy hóa đều có thể làm tăng điện trở tiếp xúc và gây sụt áp.
Hướng kiểm tra:
Kiểm tra tình trạng dây dẫn và tiết diện cáp.
Kiểm tra các đầu cos, đầu nối và thanh cái.
Đo điện áp tại đầu cực máy phát và tại điểm cấp tải.
Kiểm tra nhiệt độ bất thường tại các vị trí kết nối.
Nếu điện áp tại đầu cực máy phát ổn định nhưng điện áp tại phụ tải thấp, cần ưu tiên kiểm tra hệ thống phân phối điện và đường dây dẫn.
.png)
Cần kỹ thuật viên kiểm tra các đường dây, đấu nối
Để tránh thay thế linh kiện không cần thiết, cần thực hiện kiểm tra theo trình tự từ phụ tải đến tổ máy.
Bước 1: Ghi nhận thời điểm xảy ra sụt áp
Xác định điện áp giảm khi khởi động một thiết bị, khi nhiều thiết bị hoạt động đồng thời hay trong suốt quá trình vận hành.
Bước 2: Đo điện áp và tần số đầu ra
Sử dụng thiết bị đo phù hợp để kiểm tra điện áp giữa các pha, điện áp pha – trung tính và tần số đầu ra.
Bước 3: Kiểm tra dòng điện từng pha
Đo dòng điện trên các pha để xác định tình trạng quá tải hoặc phân bố phụ tải không đồng đều.
Bước 4: Kiểm tra AVR và hệ thống kích từ
Nếu điện áp không ổn định dù phụ tải nằm trong giới hạn cho phép, cần kiểm tra hệ thống điều chỉnh điện áp và các bộ phận liên quan.
Bước 5: Kiểm tra động cơ và hệ thống nhiên liệu
Nếu tần số giảm khi đóng tải, cần đánh giá tốc độ động cơ, khả năng cấp nhiên liệu và hoạt động của bộ điều tốc.
Bước 6: Đánh giá toàn bộ hệ thống
Sau khi xác định nguyên nhân, cần kiểm tra lại khả năng đáp ứng tải, hệ thống bảo vệ và chất lượng điện áp tại điểm sử dụng.
Lưu ý: Việc đo kiểm bên trong đầu phát, AVR và tủ điện phải do nhân sự có chuyên môn thực hiện. Không thao tác trên các đầu cực đang mang điện nếu không có quy trình an toàn phù hợp.
Xem thêm: Checklist xử lý nhanh khi máy phát điện công nghiệp gặp sự cố
Điện áp thấp hoặc dao động kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng vận hành của nhiều thiết bị công nghiệp.
Một số ảnh hưởng thường gặp:
Động cơ điện: Có thể giảm mô-men, tăng dòng điện trong một số điều kiện vận hành và gây quá nhiệt.
Máy nén khí, máy bơm: Có thể khó khởi động hoặc không đạt điều kiện vận hành yêu cầu.
Thiết bị điều khiển: Có thể phát sinh cảnh báo điện áp thấp hoặc tự động ngắt bảo vệ.
Hệ thống sản xuất: Có nguy cơ gián đoạn hoạt động nếu thiết bị không nhận được nguồn điện đạt yêu cầu.
Đối với các công trình sử dụng nhiều thiết bị điện tử, hệ thống điều khiển tự động hoặc động cơ công suất lớn, việc duy trì chất lượng điện áp ổn định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Để hạn chế hiện tượng sụt áp, doanh nghiệp cần quan tâm đến cả khâu lựa chọn tổ máy và quá trình vận hành.
Lựa chọn máy phát điện phù hợp với đặc tính tải
Không nên chỉ căn cứ vào tổng công suất kW của thiết bị. Cần tính toán thêm hệ số công suất, dòng khởi động động cơ, mức tải tăng theo từng giai đoạn và công suất Prime của tổ máy.
Phân chia trình tự khởi động thiết bị
Tránh khởi động đồng thời nhiều động cơ công suất lớn nếu hệ thống không được thiết kế để tiếp nhận mức tải này.
Kiểm tra định kỳ hệ thống AVR và đầu phát
Đảm bảo các bộ phận điều chỉnh điện áp, hệ thống kích từ và kết nối điện hoạt động đúng thông số kỹ thuật.
Theo dõi điện áp, tần số và dòng điện
Ghi nhận các thông số vận hành để phát hiện sớm hiện tượng bất thường, đặc biệt khi máy phát thường xuyên tiếp nhận tải lớn.
Thực hiện bảo trì theo khuyến nghị của nhà sản xuất
Kiểm tra động cơ, hệ thống nhiên liệu, làm mát, đầu phát, ắc quy và bộ điều khiển theo lịch bảo trì phù hợp.
Xem thêm: Bảo trì máy phát điện công nghiệp
Máy phát điện bị sụt áp không phải lúc nào cũng xuất phát từ lỗi AVR hoặc đầu phát. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân nằm ở đặc tính phụ tải, dòng khởi động động cơ hoặc khả năng đáp ứng công suất của tổ máy.
Vì vậy, việc kiểm tra cần được thực hiện đồng bộ giữa động cơ Diesel, đầu phát, bộ điều chỉnh điện áp và hệ thống phụ tải.
KPS POWER VIETNAM cung cấp máy phát điện công nghiệp và dịch vụ kỹ thuật, hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình lựa chọn cấu hình, kiểm tra, bảo trì và xử lý các vấn đề phát sinh trong vận hành.
Để được hỗ trợ đánh giá tình trạng máy phát điện, khách hàng nên cung cấp model tổ máy, công suất định mức, điện áp đo được, tần số và tình trạng phụ tải tại thời điểm xảy ra sự cố.
KPS POWER VIETNAM – Dẫn đầu chất lượng – Hậu mãi ấn tượng.
Hotline: 094 232 55 22
Miền Nam: 0945 424 114
Miền Bắc: 0947 334 114
1. Máy phát điện bị sụt áp khi khởi động động cơ có bình thường không?
Có thể bình thường nếu điện áp chỉ giảm trong thời gian ngắn và nhanh chóng phục hồi về mức ổn định. Nếu điện áp giảm sâu hoặc kéo dài, cần kiểm tra dòng khởi động và khả năng tiếp nhận tải của tổ máy.
2. AVR bị hỏng có khiến máy phát điện bị sụt áp không?
Có. AVR gặp sự cố có thể khiến điện áp đầu ra thấp, dao động hoặc không duy trì được giá trị cài đặt.
3. Máy phát điện có điện áp thấp nhưng tần số vẫn ổn định là do đâu?
Cần kiểm tra AVR, hệ thống kích từ, đầu phát, tải phản kháng và đường dây dẫn. Đây là một trong những dấu hiệu giúp khoanh vùng sự cố về phía hệ thống điều chỉnh điện áp và đầu phát.
4. Máy phát điện bị sụt áp có nên tiếp tục vận hành không?
Không nên tiếp tục vận hành nếu điện áp thấp vượt giới hạn cho phép của máy phát hoặc thiết bị sử dụng điện. Cần đánh giá nguyên nhân và xử lý trước khi đưa hệ thống trở lại hoạt động bình thường.
5. Làm thế nào để hạn chế sụt áp khi khởi động máy móc công nghiệp?
Có thể phân chia trình tự khởi động, sử dụng khởi động mềm hoặc biến tần phù hợp, đồng thời lựa chọn máy phát có khả năng tiếp nhận tải đáp ứng yêu cầu của hệ thống.